Het oorlogsverhaal van Belfort Vossenberg

13 februari 2020

Als je in Meijel op het 22 meter hoge Belfort in de Peel staat, begeef je je op historisch terrein. Ruim 75 jaar geleden vochten op dit drassige terrein soldaten voor de vrijheid van Nederland. Een plek met een bijzonder verhaal dat door bijzondere vrijwilligers nieuw leven wordt ingeblazen. “Wist je dat het woord Belfort ‘vredebewaarder’ betekent?” De bevlogenheid spat van het gezicht af bij Jo Manders en Mart Rooijakkers als het gaat om Belfort Vossenberg. Jo en Mart zijn kartrekkers van het Netwerk Natuur & Recreatie in Meijel. Zij vormen samen met Fred Bongers en Leo Kuepers het projectteam Vossenberg, dat al zo’n 14.000 uur vrijwilligersuren inzette om Belfort en Vesting  Vossenberg te realiseren op de grens van Meijel en Asten. Een ambitieus project waarmee het verhaal van de vermaarde Peel-Raamstelling uit de Tweede Wereldoorlog verbonden wordt met natuur, kunst en cultuur. Een verhaal over de drijfveren en ambities van deze bevlogen vrijwilligers.

“De Peel-Raamstelling was een Nederlandse verdedigingslinie die in 1939 werd aangelegd. De stelling liep van Grave via De Rips, Griendtsveen, Helenaveen, Meijel en Nederweert tot de Belgische grens. Vooral tussen Meijel en De Rips kon deze stelling profiteren van de natuurlijke bescherming door de drassige veenmoerassen van de Peel. Toch heeft de stelling niet lang standgehouden want toen de Duitsers Nederland binnenvielen in mei 1940, trok het Nederlandse leger zich al snel terug.”

Een verhalende recreatieplek

“Al in maart 2015 zijn we als netwerk gaan broeden op een plan dat deze bijzondere plek beter toegankelijk maakt en aantrekkelijker om te bezoeken. Dit om recht te doen aan de vele verhalen die zich in deze omgeving hebben afgespeeld. Het plan bestaat uit diverse elementen. Om te beginnen maken we twee van de zes kazematten toegankelijk voor publiek en richten we een derde kazemat in als vleermuizenverblijf. Ook worden de schuttersputten weer zichtbaar gemaakt en kun je de evacuatieroute van Meijel naar Heusden bewandelen. Letterlijk en figuurlijk hoogtepunt van het project is een 21 meter hoge uitzichttoren. Niet alleen heb je hier een fantastisch uitzicht over de Peel, op iedere verdieping wordt ook een verhaal verteld. Tijdens de klim beleef je de thema’s turfwinning, natuur, oorlog en kunst.”

Een plan blijft een plan zonder hefboom

“Dan is er een idee en een plan maar dan begint het werk pas,” vervolgt Jo. “Want met zo’n ambitieus plan heb je steun nodig. En geld. In 2016 zijn we gestart met het verwerven van die steun. Maar eer dat we het gevoel kregen van ‘dit kon wel eens gaan lukken’ was het september 2017. Rabobank Peel, Maas en Leudal was toen de eerste partij die haar geloof en waardering voor dit project niet alleen uitsprak in woorden maar ook in munt. Uit het ‘ik doe met je mee fonds’ – een fonds voor nieuwe maatschappelijke initiatieven – ontvingen we de toezegging voor een donatie van € 15.000,-. Daarmee deed de bank veel meer dan geld geven. Want door dit als eerste te doen was de bijdrage een hefboom voor vele andere vormen van steun door andere partijen. Ik durf gerust te zeggen dat zonder de Rabobank we nooit hier op deze toren hadden gestaan.

Vredebewaarder

Anderhalf jaar na de toezegging van Rabobank staat de uitzichttoren er, al mag die niet zo genoemd worden van Jo. “Uitkijktorens in natuurgebieden vind je op vele plekken. Dit is veel meer dan dat. De koppeling aan de kazematten, luistersteen, schuttersputjes en de evacuatieroute maakt van deze plek écht een plek waar je het niet vanzelfsprekende van vrijheid op allerlei manieren beleeft. Niets voor niets spreken wij over Belfort Vossenberg. En zoals Mart uitlegt betekent dat ‘vredebewaarder’ want het woord is ontleend aan het Franse beffroi op zijn beurt ontleend uit het Oudnederlandse *bergfriþu "vredebewaarder". In de 13e eeuw wordt de betekenis omgevormd tot ‘klok’, ‘burcht’ en ‘versterking’. Wij hechten aan de betekenis van ‘vredebewaarder’ want dat is oprecht wat we beogen dat deze plek doet. De vrede kun je namelijk alleen bewaren als je je bewust bent van je vrijheid, als je beseft dat vrijheid bevochten heeft moeten worden en dat vrijheid alleen blijft als we blijven leren van het verleden.”

Mobiliseren leger

Met het openen van het Belfort is een belangrijke stap gezet in het project. “Maar zoals gezegd zijn we ambitieus,” stelt Jo enthousiast. Willen we het project optimaal vormgeven volgens onze ideeën dan is er nog meer steun nodig. Daarom zijn we drukdoende om een ‘leger’ aan sympathisanten aan ons te binden. Een leger dat helpt de vrede te bewaren door dit unieke project te steunen. Particulieren en bedrijven kunnen zich in allerlei gradaties – van soldaat voor € 50,- tot kolonel voor € 400,- verbinden aan dit initiatief. Zelfs generaals spelen hun rol. We beseffen ons dat we in een vijver vissen in de regio Meijel die druk bevist is dit jaar. Want ook het P&M Liedjesfestival in januari en het OLS eind juni, begin juli is natuurlijk op zoek naar steun. We hopen echter dat mensen en bedrijven zien dat dit project een duurzame positieve impact heeft op natuur- en vrijheidsbeleving en daarmee op de aantrekkelijkheid van dit gebied om te wonen en recreëren.

Coöperatieve steun

Tot die tijd blijven we creatief omgaan met de beschikbare middelen. Gelukkig zijn er ook veel bedrijven die in natura sponsoren of niet de hoofdprijs tellen voor een opdracht. Recent konden we daarbij nóg eens rekenen op de coöperatieve steun van onze Rabobank. Niet met een donatie maar met een creatieve bancaire oplossing. We hebben namelijk diverse toezeggingen ontvangen voor subsidies maar die keren niet 100% uit aan het begin van het project, een deel wordt tijdens of na afronding pas uitgekeerd. Echter heb je wel verplichtingen met leveranciers om het project gerealiseerd te krijgen. Mieke Hoeve, accountmanager Bedrijven, heeft ons hierbij ontzettend goed en snel geholpen waardoor we de voortgang van het project hebben kunnen garanderen.

Als Jo en Mart  het jaar 2020 verder in kijken dan zien zij de beelden voor zich van een optimaal afgerond project waar mensen bewust genieten van de vrijheid. “Een betere plek dan 21 meter boven de weidse Peel bestaat er eigenlijk ook niet voor.”